Ergonomie    Gehoorbescherming 


Fijnstof en stikstof

Datum laatste wijziging: 8 november 2019  |  Trefwoorden: Fijnstof, Stikstof, 2019

Inhoud

  1. Wat is fijnstof en wat is stikstof?
  2. Europese Hof: Nederlands stikstofbeleid voldoet niet
  3. Uitspraak Raad van State
  4. Tijd nodig
  5. Tweede Kamer
  6. Stikstofregels raken alle sectoren
  7. Recessie dreigt door stikstof- en PFAS-crisis
  8. Stikstof leidt bouwcrisis

Wat is fijnstof en wat is stikstof ?

Fijnstof

Fijnstof is een vorm van luchtvervuiling. Tot fijnstof worden in de lucht zwevende deeltjes kleiner dan 10 micrometer gerekend. Fijnstof bestaat uit deeltjes van verschillende grootte, herkomst en chemische samenstelling. Uit epidemiologische en toxicologische gegevens blijkt dat fijnstof bij inademing schadelijk is voor de gezondheid. Zo leidt het bij mensen met luchtwegaandoeningen en hart- en vaatziekten tot verergering van hun symptomen en heeft het bij kinderen invloed op de ontwikkeling van de longen.

Sommige soorten fijnstof (met name sulfaataerosolen) hebben een afkoelende werking en compenseren daarmee deels het versterkte broeikaseffect, omdat ze zonlicht reflecteren. Dit verschijnsel wordt ook wel mondiale zonsverduistering genoemd. Andere soorten fijnstof, zoals roet, absorberen warmte en verergeren het broeikaseffect.

Roet ontstaat als ultrafijn stof samenklontert. Het ontstaat bij (onvolledige) verbranding van diesel en andere brandstoffen. Steeds meer dieselauto's hebben een filter, waarmee roet effectief wordt afgevangen. Houtkachels worden waarschijnlijk de belangrijkste bron van roet, nu de bijdrage van verkeer afneemt. Ook grote veebedrijven zorgen voor veel fijnstof. (Bronnen: Wikipedia en RVM)

Stikstof

Stikstof is een scheikundig element met symbool N en atoomnummer 7. Stikstof is een niet-metaal uit de stikstofgroep (groep 15). Losse atomen van dit element zijn zeer reactief en verbinden zich direct met andere stikstofatomen. Hierbij wordt meestal distikstof gevormd (N2 of moleculaire stikstof), wat de gangbare verschijningsvorm van stikstof is. Op kamertemperatuur verkeert N2 in gasvorm.

Stikstof zorgt voor grote problemen in de natuur en tast ook de gezondheid van mensen aan. De stof wordt voornamelijk uitgestoten door industrie, landbouw, weg- en vliegverkeer. De succesvolle Nederlandse strijd tegen de fosfaatproductie in de landbouw leidt er bijvoorbeeld toe dat stikstof onbedoeld nog te veel wordt uitgestoten. (Bronnen: Wikipedia, De Volkskrant e.a.)

Europese Hof: Nederlands stikstofbeleid voldoet niet

Het beleid van Nederland voor de uitstoot van stikstof moet drastisch veranderen. Dat is de vermoedelijke consequentie van een uitspraak van het Europese Hof van Justitie 7 november 2018. Volgens het Hof is het beleid op een aantal punten niet in overeenstemming met de Europese Habitatrichtlijn*, die leefgebieden in de natuur moet beschermen.

* Europese richtlijn van 1992 die verplicht tot bescherming van bepaalde (half)natuurlijke levensgemeenschappen (habitats) en leefgebieden van aangewezen planten- en diersoorten (met uitzondering van vogels) die in Europees verband van bijzondere betekenis zijn.

Stikstof is een belangrijke voedingsstof voor planten, maar te veel kan schadelijk zijn voor de natuur. Nederland hanteert sinds 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS). In dat programma worden maatregelen genomen die Europees beschermde natuurgebieden sterker maken.

Volgens de Europese rechter had Nederland bij de start van het stikstofbeleid moeten nagaan of het positief effect van de maatregelen vaststaat. Nederland mag bovendien alleen onder strenge voorwaarden een algemene uitzondering maken en het weiden van vee en het bemesten van land zonder natuurvergunning toestaan; eerst zal duidelijk moeten zijn dat deze activiteiten geen significante gevolgen hebben voor een nabijgelegen natuurgebied.

Uitspraak Raad van State

Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State over het Programma Aanpak Stikstof (PAS) dat het niet meer gebruikt mag worden als basis voor toestemming voor activiteiten. Volgens de Raad van State is ‘de passende beoordeling die ten grondslag lag aan het PAS in strijd met Europese Habitatrichtlijn’. Het PAS maakte het kort gezegd mogelijk om stikstof uitstotende activiteiten toe te laten, vooruitlopend op de positieve effecten van PAS-maatregelen. Zo’n toestemming ‘vooraf’ mag niet.

De uitspraak van de Raad van State heeft verschillende gevolgen. Zowel voor toestemmingverlening en vergunningen, als voor activiteiten die met het PAS waren vrijgesteld van de vergunningplicht.

Tijd nodig

Het kabinet en de provincies hebben meer tijd nodig om duidelijkheid te geven over de aanpak van de stikstofproblemen. Dat laat minister Schouten van Landbouw weten na overleg met de provincies. Uiterlijk 1 december 2019 zullen rijk en provincies met een nadere invulling komen, aldus Schouten. "Ik ben de meest ongeduldige persoon zo ongeveer nu in Den Haag, maar we moeten dit ook zorgvuldig doen."

De overheden moeten met nieuw beleid komen sinds de Raad van State eind mei 2019 een streep zette door het vergunningenbeleid. De Raad oordeelde dat kwetsbare natuurgebieden niet beschermd zijn.

Tweede Kamer

Op 16 oktober 2019 organiseerde de Tweede Kamer een rondetafelgesprek over de stikstofproblematiek. De commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ontving deskundigen om met hen te praten over de reken- en meetmethodes en de juridische aspecten als het gaat om stikstofdepositie*.

* Depositie: Neerslag of afzetting van luchtverontreinigende stoffen op bodem, water, planten en dieren.

Stikstofregels raken alle sectoren

De stikstofmaatregelen pakken niet alleen slecht uit voor bouwers en boeren. Alle sectoren in ons land gaan de gevolgen in meer of mindere mate voelen, voorspelt ABN Amro in zijn op 30 oktobr 2019 verschenen rapport ‘Stikstof waait breed uit over sectoren’.

De sectoren bouw en vastgoed worden het hardst geraakt door de stikstofuitspraak, schrijft ABN AMRO. Door de uitspraak, waarin door de Raad van State (RvS) werd bepaald dat de stikstofuitstoot beperkt moet worden vanwege de aantasting aan Natura 2000-gebieden, kan het aantal faillissementen in de bouw flink oplopen. Ook zijn er negatieve gevolgen voor minder voor de hand liggende sectoren, zoals de de zorg en de vrijetijdssector. Het zou volgens de bank onder meer moeilijker worden om bijvoorbeeld zorgwoningen te bouwen en festivals in natuurgebieden te houden.

De bank schrijft dat momenteel achttienduizend projecten op de tocht staan vanwege de uitspraak. De potentiële schade voor de bouwsector is door ABN AMRO geraamd op 14 miljard euro in de komende vijf jaar. Hier zijn 70.000 banen in de bouw mee gemoeid op een totaal van 527.000.

Recessie dreigt door stikstof- en PFAS-crisis

De problemen rond stikstof in natuurgebieden en chemische stoffen in de grond hebben hebben veel grotere economische gevolgen dan de politiek zich realiseert, stellen de voorzitters van VNO-NCW en MKB-Nederland donderdag in De Telegraaf. ‘Als we niet snel tot oplossingen komen met het kabinet en de provincies, zitten we zo in een zelfgeorganiseerde recessie.’ 

VNO-NCW en MKB-Nederland organiseerden onlangs een crisisberaad met tientallen branches over de problematiek. Daar kwam veel onvrede naar boven. De hele bouwketen begint de gevolgen te merken. Zo is de afzet van heipalen al met 80 procent gedaald. ‘Overal begint de stikstof- en PFAS-impasse op te spelen: van schilders tot aannemers, van de binnenvaart tot tegelzetters.’ De ondernemingsorganisaties krijgen via een meldpunt talloze voorbeelden binnen van ondernemers die geen opdrachten meer krijgen en personeel thuis heeft zitten. (Bron: VNO-NCW en MKB-Nederland, 24 okt. 2019)

Stikstof leidt bouwcrisis

Bouwbedrijven dreigen binnen drie maanden om te vallen, als er niet snel een oplossing komt voor de stikstofproblematiek, zegt voorzitter Maxime Verhagen* van Bouwend Nederland (uitspraak september 2019).

De stikstofproblematiek gaat bouwbedrijven vanaf 2020 hard in de portemonnee raken. In totaal wordt 6 miljard euro minder productie gedraaid. Voor het eerst sinds de crisis krimpt de sector. Ruim 40.000 banen komen onder druk. Dat blijkt uit berekeningen van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB). De stikstofproblematiek treft de bouwsector in het hart. In 2020 zal de bouwproductie voor het eerst sinds de crisis dalen.

* Drs. M.J.M. (Maxime) Verhagen: minister van Buitenlandse Zaken in kabinet-Balkenende IV en periode 2010 tot eind 2012 minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie in kabinet-Rutte.

Gerelateerde artikelen en/of partner bijdragen:
Gerelateerd nieuws en/of opinies:



 Ergonomie    Gehoorbescherming