Meer indirecten en arbeidsinactieven aan de slag

Opinie  |  zo 1 feb 2026  |  Auteur: Andries Bongers

Annemarie van Gaal

Een aantal weken geleden opperde Annemarie van Gaal het idee om meer inactieven aan werk te zetten.
Dat leverde haar veel kritiek op, van vooral mensen, die haar boodschap niet hebben begrepen.
Zij wilde meer mensen bij het arbeidsproces betrekken  door de omstandigheden aan te passen, waardoor het voor velen toch aantrekkelijk kan worden om een (extra) bijdrage te kunnen leveren.

Arbeidsdeelname aantrekkelijker maken

Niet gedwongen, alhoewel dat voor een aantal mensen "een duwtje in de rug" geen kwaad zou kunnen. Maar laten we het houden op gewoon de financiële voorwaarden aantrekkelijk te maken voor zowel de werknemer als de werkgever.
En in een uiterst geval misschien wel de voorwaarden juist versoberen.

Onderstaand  wil ik eerst een overzicht van en inzicht geven in de arbeidsinactieven.

Omdat deze gegevens regelmatig veranderen, zijn de getallen globaal, maar geven wel een indruk van de situatie.
Laten we eerst vaststellen wat wij onder arbeidsinactieven versta:
Dat zijn mensen tussen de 18 en 67 jaar, die niet of minder dan 40 uur per week aan het arbeidsproces deelnemen.

Totaal aantal arbeidsinactieven

Arbeidsinactief	Aantallen 2025	Aantallen 2020	Percentage 2025	Toelichting
Bijstand	344.000	347.800	3,36%	Tot AOW
Wajong	250.000		2,44%	Gemiddeld over 10 jaar 245.000
WIA sinds 2006	450.000		4,39%	Hier zijn de oude WAO niet meegerekend
IVA	181.000		2,66%	Voor 100% afgekeurd en niet meer inzetbaar
WAO	139.400		1,36%	Nog lopende gevallen (in 2006 opgehouden)
WGA	272.000		2,62%	Niet 100% afgekeurd en mogelijk nog inzetbaar
WW	195.400	204.000	1,91%	Werknemers die een WW-uitkering genieten
Deeltijd	4.787.000	4.325.000	46,75%	< 35 uur per week (2023 3.968.000 = minstens 12,5%
Deeltijd percentage beroepsbevolking			5,84%
Ziekteverzuim		4,40%	5,50%	Horeca 3,2%, Onderwijs 5,6%
Statushouders	65.000		0,63%
Ouderen				Tussen 65 en 70 jaar niet meegeteld
Totaal arbeidsverlies			29,87%
Totale beroeps-bevolking	10.239.000

In het onderwijs zijn de lonen ieder jaar fors gestegen om het beroep meer aantrekkelijk te maken. Het had een omgekeerd effect, gezinnen waar partners beiden in het onderwijs werken, konden zich veroorloven om minder dan 5 dagen te werken, tot zelfs 6 of 7 dagen totaal.

Wet breed offensief Wet Breed offensief | HR-kiosk.nl
Deeltijd Deeltijd (inleiding) | HR-kiosk.nl
Wajong  Opinie | Admin | HR-kiosk.nl

Nederland is kampioen deeltijdwerk

Afgelopen kwartaal telde het CBS bijna twee miljoen mensen die drie of vier dagen in de week werkten. Het aantal mensen met een veertigurige werkweek daalt alleen onder mannen.
Zo'n 300.000 extra Nederlanders zijn sinds 2021 deeltijd gaan werken, becijferde statistiekbureau CBS. Het bureau vergelijkt de derde kwartalen van voorgaande jaren en ziet sinds vier jaar geleden een toename van 1,6 miljoen werkenden naar 1,9 miljoen. Het gaat dan om mensen die 28 tot 35 uur per week werken. Het CBS noemt deze groep "grote deeltijdbanen".
Nog eens bijna drie miljoen Nederlanders werken minder dan 28 uur per week. Deze groep is vrij constant gebleven sinds 2021. Bijna 5,1 miljoen mensen heeft een voltijd baan; dat zijn er 24.000 minder dan vorig jaar.
Volgens CBS hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen komt de groei van deeltijdcontracten onder meer doordat mannen en vrouwen steeds gelijkwaardiger worden. "Sinds 2013 zien we deze langzame beweging al op de arbeidsmarkt.
Vooral in de Zorg en het Onderwijs zijn deeltijdcontracten meer regel dan uitzondering. Ongeveer 50% van de werkenden werken in deeltijd, waaronder 70% van de vrouwen en 28% van de mannen. Deze keuze is vaak gebaseerd op het willen hebben van tijd voor persoonlijke zaken, hobby’s, sport. En vooral meer tijd voor de kinderen  (het gezin).

Contractueel

De Wet op de arbeidsaanpassing  (Waa) geeft de werknemer niet alleen het recht om meer, maar ook om minder uren te werken. De werkgever moet een steekhoudend argument hebben om een dergelijk verzoek te kunnen weigeren. Lees xxxx

Vrouwen gaan meer werken en mannen iets minder

Het aantal voltijdcontracten is ook alleen gedaald onder mannen, terwijl vrouwen juist meer voltijd zijn gaan werken én meer deeltijd. Afgelopen kwartaal werkte 29 procent van de vrouwen 28 tot 35 uur, tegenover 35 procent met een volledige werkweek. Dat is voor beide groepen een groei van een paar procentpunten sinds 2021.
Mannen blijven vooral voltijd werken, want 81 procent van de werkenden doet dat veertig uur per week. Dat is een daling van 1 procentpunt in vier jaar tijd. Met name de groep mannen tussen de 35 en 55 jaar kiest vaker voor deeltijd. Meer tijd hebben voor de kinderen, is voor beide geslachten de belangrijkste reden om een grote deeltijdbaan te nemen in plaats van voltijd te werken.

Gelijkwaardige werkverdeling 'gaat nog lang duren'

Het gaat volgens Van Mulligen (CBS) "nog tientallen jaren duren" voordat het gemiddelde aantal werkuren van mannen en vrouwen precies gelijk is. "We hebben nog altijd een sterke culturele norm in Nederland die luidt dat vrouwen beter voor de kinderen kunnen zorgen. Dat bleek deze keer opnieuw uit onze enquête onder werkenden."
Nederland heeft meer vacatures dan beschikbare werknemers. Toch betekent de groei in deeltijd volgens de hoofdeconoom niet per se dat mensen gemiddeld minder werken. Ongeveer de helft van de Nederlandse beroepsbevolking doet regelmatig vrijwilligerswerk. "Daar zijn we echt kampioen in en is een groot goed."

Bijna de helft van de arme werkenden heeft niet het hele jaar werk

In 2024 waren er 175 duizend werkenden die in hun huishouden te weinig geld hadden. Na de vaste lasten blijft er niet genoeg over voor basisbehoeften als eten, kleren en sociale activiteiten. Van deze arme werkenden werkte 44 procent maar een deel van het jaar. Zij begonnen met werken of stopten juist, of hadden meerdere kortere banen afgewisseld met perioden zonder werk. Bij alle werkenden was 10 procent niet het hele jaar werkzaam. Dat blijkt uit onderzoek naar arme werkenden door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Statushouders

Definitie