Oorzaken en bestrijding ziekteverzuim

Inhoud

1. Soorten ziekteverzuim hebben kleurtje
2. Belemmerd
3. Verzuimprotocol
4. Overgang groot taboe op het werk
5. Carnavalsverzuim
6. Vallen op werkvloer oorzaak meeste arbeidsongevallen
7. Verzuim met succes bestreden in schoonmaakbedrijf
8. Wel thuis maar niet ziek
9. Aandacht voor frequent kortdurend verzuim
10. Werknemer bang om ziekte te melden
11. Methode IK lost ziekteverzuim op
12. Groei economie en meer ziekteverzuim gaan hand in hand
13. Huiselijk geweld mede oorzaak ziekteverzuim
14. Minder ziekteverzuim? Neem een plant!
15. 30-urige werkweek: Vrijwel geen ziekteverzuim
16. Minder arbeidsongevallen met vier of meer dagen verzuim
17. Scheiding leidt tot meer verzuim
18. Hoogste ziekteverzuim in twintig jaar: krappe arbeidsmarkt werkt nog meer tekorten in de hand (29-11-2022)
19. CNV: Zieke werknemer voelt steeds meer druk van de baas
20. Burn-out of psychische vermoeidheid door het werk
21. Rouw is geen ziekte', werknemers stuiten op onbegrip na dood dierbare
22. Ziekteverzuim in 2024: verzuimt daalt, maar werknemers langer ziek door psychische klachten
23. Verzuimpreventie
24. Hormoongerelateerde gezondheidsklachten op het werk
25. Ziek door een cosmetische ingreep. Recht op loon tijdens ziekte?

---

Soorten ziekteverzuim hebben kleurtje

De verschillende soorten ziekteverzuim dragen een kleurtje:

• wit verzuim, het verzuim wordt veroorzaakt door een duidelijke medische oorzaak, ziekte, verwonding et cetera;
• grijs verzuim, het verzuim is weliswaar gemeld, maar niet objectief vast te stellen. Anders gezegd, men kan twijfelen of het verzuim wel nodig is;
• zwart verzuim. In dit geval is de ziekte zelfs niet gemeld, de werknemer is gewoon niet komen opdagen.

Belemmerd aan het werk

Voor wie zich wil verdiepen in de aanpak van het groeiend aantal arbeidsongeschikten en het hoge ziekteverzuim en de hervormingen in het sociale zekerheidstelsel, is het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau 'Belemmerd aan het werk' van 2012 een must.

Ook het ziekteverzuim van vrouwen dat in de jaren 2005-2010 gemiddeld 30% hoger lag dan dat van mannen, komt in het rapport aan de orde (hoofdstuk 2, blz 12).

Verzuimprotocol

Het verzuimprotocol beschrijft hoe een bedrijf omgaat met ziekmeldingen, verzuimbeheersing en verzuimbegeleiding (kort, middellang en langdurig verzuim). Het protocol is een belangrijk onderdeel van het goed verzuim- en preventie beleid. Het verzuimprotocol legt vast wie, wat, wanneer doet bij de ziekmelding, het verloop van het verzuim en de re-integratie. Dit maakt duidelijk wat de spelregels zijn in een bedrijf. Zo weten alle betrokkenen waar zij zich aan moeten houden en wat zij kunnen verwachten. Het is raadzaam een sanctiebeleid onderdeel te maken van het verzuimprotocol. De afspraken over de aanpak van ziekteverzuim moeten door de werkgever en de werknemers samen worden vastgesteld. Een verzuimprotocol behoeft de instemming van de ondernemingsraad.

Overgang groot taboe op het werk

Eigenlijk moet er een vraagteken staan achter de kop van dit bericht. U mag namelijk zelf het antwoord geven. Zoals u op de voorpagina van Office Rendement nummer 9-2014 kunt lezen, blijkt dat overgangsklachten op het werk niet bespreekbaar zijn, maar wel zorgen voor ziekmeldingen. En dat ligt niet per se aan de werkgever.

Opvliegers, zweetaanvallen en stemmingswisselingen kunnen vrouwen flink uit balans brengen. Soms zijn overgangsklachten de oorzaak van slapeloze nachten. Uit een uitzending van het tv-programma Lopende Zaken bleek dat overgangsklachten voor vrouwen aanleiding zijn om zich op hun werk ziek te melden. Terwijl ze dat strikt genomen niet zijn en best zouden kunnen werken. Werkgevers die hier flexibel mee omgaan, en toestaan dat iemand af en toe later naar haar werk komt en de uren inhaalt als zij uitgerust is, zien het ziekteverzuim dalen. De werkneemster met dergelijke klachten hoeft zich immers niet meer ziek te melden, maar begint gewoon later en werkt een andere keer wat langer door.
Oorzaak langdurig verzuim vooral niet-medische oorzaak

Werkgevers die ziekteverzuim willen voorkomen, leggen nog altijd te snel de focus op de medische aspecten van verzuim. Langdurig ziekteverzuim (vanaf 4 weken) heeft echter voor het grootste deel een niet-medische oorzaak. Zaken als privé-problemen zoals een scheiding, conflicten op de werkvloer of gebrek aan motivatie zijn de oorzaak van 61% van het totale langdurige ziekteverzuim. Wat opvalt, is dat vrouwen drie keer zo vaak langdurig verzuimen als gevolg van overbelasting door de zorg voor anderen (0,9% tegen 0,3% bij mannen). (Bron: CBS, 14 nov. 2014)

Carnavalsverzuim

Carnaval bezorgt de economie een stevige kater: van de feestvierders meldt bijna 15 procent zich na carnaval ziek bij de baas. Dit blijkt uit een onderzoek (2014) onder meer dan 950 bezoekers van Feestkleding365.nl, de grootste online carnavalswinkel van Nederland. Vooral boven de rivieren is het aantal ziekmelders groot.

De meeste ziekmelders verzuimen een of een paar dagen, maar sommigen zelfs een hele week. De internetwinkel schat dat het gefeest landelijk zo'n 1,8 miljoen verzuimdagen oplevert.

Opvallend zijn de grote regionale verschillen. Boven de rivieren meldt bijna 28 procent zich een of meerdere dagen ziek. Onder de rivieren is dat minder dan de helft: 13 procent van de Brabanders, en minder dan tien procent van de Limburgers.

Vallen op werkvloer oorzaak meeste arbeidsongevallen

Onderuitgaan op de werkvloer was in 2014 de meest genoemde oorzaak van arbeidsongevallen die leidden tot een verzuim van vier dagen of meer. Ook letsel dat anderen toebrengen (bedreigen, bijten en schoppen) wordt vaak genoemd.

In de enquête van het CBS geeft 3,4% van de werknemers aan in 2014 een of meer arbeidsongevallen te hebben gehad. Dat komt neer circa 240 duizend werknemers. Niet alle ongevallen leidden tot verzuim. Bij 88 duizend arbeidsongevallen verzuimde de werknemer minimaal vier dagen. (Bron: CBS, 2 feb. 2016)

Verzuim met succes bestreden in schoonmaakbedrijf

Sommige van ons zullen denken, een schoonmaakbedrijf, geen leuk werk en het ziekteverzuim zal wel hoog zijn. Maar niet bij CSU dat begon aan een meer jaren traject waarbij fors is geïnvesteerd in verzuimbegeleiding en -preventie. Met als gevolg dat het verzuim bij CSU in vijf jaar daalde naar 3,9 procent, ruim onder het branchegemiddelde van 7 procent. Hoe? Door de schoonmakers zichtbaarder te maken door hen overdag te laten werken, training op vriendelijke omgang met de client, training ook van de leidinggevenden op weten wat de klant wil en dat te vertalen naar de schoonmakers.

Daarnaast biedt CSU gratis laagdrempelige hulp voor werknemers met financiële problemen, waarbij zij gebruik kunnen maken van een telefonische helpdesk en budgetcoaching thuis.

Wel thuis maar niet ziek

Zeker de helft van de werknemers die zich ziek melden, heeft geen medische klachten. Arbodienst Zorg van de Zaak concludeert dit uit de dossiers van hun bedrijfsartsen (maart 2016). De vereniging van bedrijfsartsen (NVAB) vermoedt zelfs dat het gaat om 70 tot 80 procent van de gevallen. Mensen melden zich bijvoorbeeld ziek vanwege privé-problemen, financiële problemen of omdat ze overbelast zijn door het zorgen voor een zieke ouder.

Aandacht voor frequent kortdurend verzuim

De oorzaken van frequent verzuim - vaker dan 3 keer per jaar - zijn als volgt in te delen:

• Medische klachten (vaak chronische aandoeningen)
• Prive-omstandigheden (bijvoorbeeld aan financiele of relatieproblemen)
• Arbeidsomstandigheden (fysiek zwaar werk, pestgedrag op de werkvloer, of .....)

P&O Actueel zette de taken van P&O in deze op een rijtje:

• Draag zorg voor een goede verzuimregistratie
• Het voeren van een frequent verzuimgesprek met als doel er achter te komen wat de achterliggende oorzaken zijn van het verzuim
• Bespreek ook met de werknemer wat de gevolgen zijn van zijn ziekteverzuim
• Zoek de ondersteuning van de bedrijfsarts
• Bespreek met leidinggevende(n) wat zij vanwege de privacy wel en niet aan werknemers mogen vragen

Werknemer bang om ziekte te melden

1 op de 7 werknemers met een chronische ziekte meldt deze niet bij zijn baas. Uit angst. Hoewel een groot deel van de medewerkers met een chronische ziekte denkt dat zijn werkgever begrip toont voor hun ziekte, meldt vijftien procent van de chronisch zieke medewerkers dit niet. Zij zijn bang voor baanverlies of gevolgen voor hun loopbaan.

Dit blijkt uit een onderzoek in opdracht van Fit for Work, een platform dat zich hard maakt voor de belangen van werkende chronisch zieken. Een op de drie werkende Nederlanders heeft een chronische aandoening als astma, COPD, depressie, diabetes, hartfalen of reumatische klachten. (Bron: PW De Gids, 18 mei 2016)

Methode IK lost ziekteverzuim op

Bij ziekteverzuim gaat veel aandacht uit naar de gezondheid van de medewerker. Het gesprek over werk blijft vaak achter. De Methode IK draait het om en stelt het werkperspectief centraal. Behoud van werk is voor iedereen belangrijk en niet voorbehouden aan mensen met een goede gezondheid. Er zijn drie fasen:

1. De eerste fase is een functionele analyse om te bepalen welke knelpunten zorgen voor problematisch of dreigend verzuim. Met behulp van vier modellen kan de werkgever bekijken hoe het functioneren en de arbeidsverhouding verstoord zijn geraakt en welke aanknopingspunten er liggen voor het herstel ervan.
2. In de tweede fase wordt het werkperspectief bepaald waarin de medewerker goed en duurzaam kan functioneren. Er zijn twee mogelijkheden: anders werken of ander werk. Deze fase bevat een model waarmee de werkgever en de medewerker overeenstemming over het einddoel bereiken.
3. Als die overeenstemming er is breekt de laatste fase aan. Hierin maken werkgever en medewerker afspraken over het plan om duurzame inzet in werk te realiseren. Met behulp van een zesde en laatste model kan dan het beoogde einddoel worden gerealiseerd.

(Bron en meer: Van Harteveld Advies, aug. 2017)

Groei economie en meer ziekteverzuim gaan hand in hand

De werkloosheid neemt de laatste jaren steeds verder af. Banen genoeg. Veel bedrijven kampen inmiddels zelfs met een personeelstekort. Maar terwijl de werkloosheid daalde de afgelopen jaren, nam het ziekteverzuim alleen maar toe.

In het eerste kwartaal van 2018 was het verzuimpercentage in Nederland zelfs 4,9 procent. Het hoogste percentage sinds het eerste kwartaal van 2007 (dus voor de economische crisis in 2008). Mogelijke verklaringen voor de toename van verzuim tijdens economische voorspoed, zijn:

1. Werknemers hebben meer geld om risicovormend gedrag te vertonen en lopen sneller blessures of ziektes op. (Wintersport, autorijden, etc.)
2. Werknemers vertonen minder verantwoordelijkheidsgevoel. ('Ook zonder mij gaat het goed met het bedrijf.')
3. Werknemers zijn minder bang voor ontslag. ('Voor jou tien anderen' gaat niet meer op.)

(Bron en meer: Ondernemen met personeel, 16 okt. 2018)

Huiselijk geweld mede oorzaak ziekteverzuim

Van de 17.500 Rotterdamse slachtoffers van huiselijk geweld per jaar heeft ruim de helft een baan buitenshuis. Uit onderzoek blijkt dat werknemers die te maken hebben met huiselijk geweld moeilijkheden op het werk ervaren en zich regelmatig ziek melden. Door dit verzuim, door minder productiviteit en een toename van stress en spanningen op het werk ondervinden bedrijven veel schade door huiselijk geweld. Bedrijven kunnen echter een cruciale rol spelen in de aanpak van huiselijk geweld.

Naar schatting is tien tot vijftien procent van het ziekteverzuim in Nederland het gevolg van huiselijk geweld. Ongeveer drie procent van de slachtoffers van huiselijk geweld komt uiteindelijk buiten het arbeidsproces te staan. De verzuimkosten van huiselijk geweld bedragen voor werkgevers tussen de 74 en 192 miljoen euro per jaar. Signalen van huiselijk geweld zijn vaak zichtbaar maar worden door werkgevers niet altijd herkend of opgepakt. (Bron: Rotterdam.nl, okt. 2018)

Minder ziekteverzuim? Neem een plant!

Medewerkers vinden een werkruimte met planten aantrekkelijker dan een ruimte zonder planten. Planten zorgen voor hogere luchtvochtigheid, dragen bij aan een positievere gemoedstoestand, leiden tot meer tevredenheid onder medewerkers over het eigen functioneren en tot minder ziekteverzuim.

Dat blijkt uit onderzoek van Wageningen Environmental Research in samenwerking met Fytagoras en een aantal instellingen en bedrijven. Meer over dit onderzoek: BG Magazine, 4 feb. 2019.

30-urige werkweek: Vrijwel geen ziekteverzuim

Een burn-out voorkomen door een kortere werkweek: marketingbureau Media INN uit Sittard heeft het ingevoerd. Volgens het bedrijf is er bijna geen ziekteverzuim. (Bron: 1Limburg, 10 sep. 2021)

Minder arbeidsongevallen met vier of meer dagen verzuim

In 2020 vonden 77 duizend arbeidsongevallen plaats waardoor werknemers ten minste vier dagen niet konden werken. Dat zijn er 16 duizend minder dan in 2019. Dit meldt het CBS op basis van cijfers uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, die in samenwerking met TNO wordt uitgevoerd.

Grootste daling ongevallen in vervoer en opslag en industrie

De afname van het aantal arbeidsongevallen met minstens vier dagen verzuim was het grootst in de industrie, en in de bedrijfstak vervoer en opslag. In beide branches was het aantal ongevallen in 2020 met 4 duizend gedaald ten opzichte van een jaar eerder. In de gezondheids- en welzijnszorg nam het aantal met 3 duizend af, in het onderwijs met 2 duizend.

In de handel (14 duizend) en in de zorg (13 duizend) kwamen in 2020 de meeste arbeidsongevallen voor met ten minste vier dagen verzuim. Dat komt deels doordat er veel werknemers in deze branches werkzaam zijn: samen boden ze werk aan een derde van alle werknemers van 15 tot 75 jaar.

Minder arbeidsongevallen veroorzaakt door psychische overbelasting

Bij 13 duizend arbeidsongevallen met minstens vier dagen verzuim was de hoofdoorzaak van het letsel psychische overbelasting, bijvoorbeeld intimidatie of stress. Dit aantal daalde het meest ten opzichte van 2019.

Bij de meeste ongevallen op de werkplek was de oorzaak echter van fysieke aard. Zo werden uitglijden, struikelen of een andere val (12 duizend ongevallen), en fysieke overbelasting zoals zwaar tillen, of het maken van een verkeerde beweging (11 duizend), relatief vaak als belangrijkste oorzaak genoemd. Het aantal ongevallen waarbij het letsel ontstond door contact met stroom, hitte, kou, gevaarlijke stoffen of lawaai, daalde relatief sterk.

Scheiding leidt tot meer verzuim

Elk jaar scheiden veel mensen. Gemiddeld strandt meer dan 33% van de huwelijken. Wat veel mensen zich niet realiseren, is dat dit grote gevolgen heeft voor de werkvloer. De impact van een echtscheiding is zo groot dat het een zichtbaar effect heeft op de vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van deze medewerkers.

Onderzoek TNO

In oktober bracht TNO een groot onderzoek uit, waarin de impact van scheidingen op ziekteverzuim gepubliceerd is. De cijfers zijn indrukwekkend te noemen:

• Meer dan 130.000 werkenden zitten per jaar in het proces van scheiden.
• Het ziekteverzuim bij deze groep is 45% hoger dan bij werkenden met een vaste relatie.
• 20% van de medewerkers geeft aan binnen een jaar met burn-out klachten rond te lopen.

Dit zijn enkele van de stevige conclusies vanuit het rapport.

Gevolgen voor werk

Medewerkers in scheiding hebben veel tegelijk op hun bordje. Daar komt nog bij dat ze spanning ervaren tussen de focus die het werk vraagt en de aandacht die de scheiding eist. “Dat zien we bijvoorbeeld al bij het plannen van een afspraak met een mediator. Dit gebeurt over het algemeen in dezelfde tijd als dat van iemand verwacht wordt te werken,” aldus Yorick Saeijs, eigenaar van Werk&Scheiding, een organisatie die zich bezighoudt met verzuimpreventie bij scheiding.

“Daarnaast zijn er voorbeelden te noemen van aanstaande ex-partners die gedurende de werkdag emotioneel opbellen. Probeer daarna maar eens gelijk goed je werk weer te doen. Of er wordt overmatig geappt door een van beiden, waarna direct een reactie verlangd wordt. Zo zijn er legio voorbeelden te geven die wat met iemand in scheiding doen.”

De productiviteit van een medewerker loopt terug en de foutmarge gaat omhoog. Door de stress krijgen ze hun werk niet meer af binnen de normale tijd. Ze lopen vast. Als het lang genoeg duurt en er wordt geen doelgerichte actie op gezet, melden ze zich uiteindelijk ziek. Met alle gevolgen voor de medewerker, het team, leidinggevende en de organisatie als geheel.

Minder taboe

De trend in Nederland is ingezet om zaken, die eerder als privé werden bestempeld binnen organisaties, meer bespreekbaar te maken. “Dit gebeurt al op het gebied van mantelzorg en rouwverwerking bij het overlijden van een dierbare. De tijd begint nu ook te komen dat scheiding uit de taboesfeer komt,” zien ze bij Werk&Scheiding. “Een goed gesprek is een mooie start,” gaat Saeijs verder. “Daarmee kun je als medewerker samen met je leidinggevende of HR-adviseur kijken waar oplossingen zitten, zoals flexibele ureninzet, tijdelijk ander werk of een gedeelte van het werk bij collega’s onder brengen. Bespreek het, maak afspraken en ga het doen. Dan kun je echt stappen in de goede richting maken.”

Binnen organisaties zijn er vaak meerdere oplossingen die kunnen bijdragen aan het voorkomen van verzuim op dit gebied. Van persoonlijke ontwikkelingsbudgetten tot potjes voor duurzame inzetbaarheid. Veel organisaties zien dit als onderdeel van goed werkgeverschap.

Piek in 2022

Door de maartregelen rondom Corona van de afgelopen twee jaar en de huizenmarkt lijken op dit moment meer mensen uit nood nog bij elkaar te blijven. De verwachting is dat deze groep de komende maanden nog wel eens in beweging kan gaan komen. Want samen in één huis zitten, terwijl je uit elkaar gaat, is vaak maar beperkt houdbaar.

Een scheiding leidt niet gelijk tot verzuim. De medewerker kan vaak nog een aantal weken, soms maanden door, nadat hij/zij voor het eerst aangeeft de effecten ervan in het werk te merken. Dan duurt het vaak niet lang, voordat het uiteindelijk niet meer gaat.

Saeijs: “Verzuim heeft zo’n grote impact. Niet alleen op de medewerker in scheiding, maar ook op het team. Daar heeft niemand wat aan. Daarom organiseren we elke eerste donderdagavond van de maand een gratis webinar ‘Hoe blijf ik op de been tijdens mijn scheiding?’. Daarin geven we inzichten en tips aan medewerkers in scheiding om zelf verzuim te helpen voorkomen. Want voorkomen is altijd beter dan genezen.”

Hoogste ziekteverzuim in twintig jaar: krappe arbeidsmarkt werkt nog meer tekorten in de hand (29-11-2022)

Het ziekteverzuim onder werknemers passeert dit jaar voor het eerst in twintig jaar de 5 procent, meldt verzekeraar Nationale-Nederlanden. Vooral de toename van mentale klachten baart zorgen. ‘De personeelstekorten trekken een zware wissel op werknemers en werkgevers.’

Al in het eerste kwartaal van dit jaar bereikte het ziekteverzuim in Nederland een recordhoogte van 6,3 procent. Een percentage dat zelfs in de coronatijd niet werd bereikt. Hoewel het ziekteverzuim in de maanden erna weer iets afnam, vallen normaal gesproken in het laatste kwartaal weer meer mensen uit. Inkomensverzekeraar Nationale-Nederlanden (NN) concludeert dan ook dat dit jaar de zeldzame grens van 5 procent ziekteverzuim wordt bereikt.

Daarmee is het ziekteverzuim voor het eerst sinds de invoering van de Wet verbetering poortwachter in 2002 weer terug op het ‘oude’ niveau. De wet, die werkgevers verantwoordelijk maakten voor de re-integratie, werd destijds ingevoerd om ziekteverzuim te verminderen. Met succes, want in de jaren erna was gemiddeld ‘slechts’ 4 op 100 medewerkers ziek. Die tijden zijn nu voorbij, blijkt uit het trendrapport van de verzekeraar. Vooral in de horeca steeg het aantal zieken hard. Al staat de thuiszorg en verpleging nog altijd ruim aan kop, met ruim 10 procent ziekteverzuim in het eerste kwartaal.



In veruit de meeste gevallen gaat het om kort verzuim door fysieke klachten. Toch baart de toename van het aantal overspannen medewerkers zorgen. ‘Inmiddels is eenderde van het verzuim gerelateerd aan psychische klachten’, vertelt Igno Schings, directeur collectieve inkomensverzekeringen bij NN. ‘Zes jaar geleden was dat nog maar eenvijfde.’ Uit recente cijfers van het CBS blijkt bovendien dat werknemers met mentale klachten veel langer thuiszitten. Gemiddeld ruim twee keer zolang als werknemers die om andere redenen verzuimden. Schings: ‘In een tijd dat er meer vacatures zijn dan mensen is dat extra vervelend.’

Personeelstekort

Toch is het precies die krapte op de arbeidsmarkt die het verzuim in de hand werkt, vermoedt Schings. ‘Je ziet dat de bezetting afneemt, maar ondernemers blijven roeien met de riemen die ze hebben. Dat levert extra werkdruk op voor de overgebleven werknemers.’

Werkgeversorganisatie AWVN en vakbond FNV bevestigen die vermoedens. ‘De tekorten op de arbeidsmarkt trekken een zware wissel op werknemers én werkgevers’, aldus de AWVN. Volgens het CBS geeft inmiddels ruim 10 procent van de zieke werknemers in onderwijs en de kinderopvang aan dat werkdruk de voornaamste reden is voor hun verzuim. Ook in de zorg en ict raken steeds meer werknemers overspannen. Volgens de FNV komt dat niet alleen door een hogere (administratieve) werklast, maar ook door de verminderde vrijheid en slechtere roosters.

Organisatiepsycholoog Aukje Nauta van de Universiteit Leiden wijst daarnaast naar de verdwenen cohesie op de werkvloer. ‘In de nasleep van corona zijn veel werknemers minder verbonden met hun werk’, zegt de bijzonder hoogleraar, ‘en iemand die zijn collega's nauwelijks kent, meldt zich makkelijker ziek. Bovendien werken mensen vaker thuis. ‘Daardoor zien werkgevers het minder snel dat er iets speelt.’

Om het verzuim tegen te gaan is het volgens Nauta essentieel dat werkgevers in gesprek blijven met hun werknemers. ‘Vraag hen wat zij nodig hebben. Dat hoeft heus geen urenlang gesprek te zijn, maar aandacht is wel een belangrijk deel van de oplossing.’

Kostenpost

Voor werkgevers en verzekeraars is het ziekteverzuim vooral een dure kwestie. Nationale-Nederlanden berekende dat het Nederland dit jaar meer dan 18 miljard euro gaat kosten. Om het verzuim terug te dringen wijst ook de verzekeraar op meer preventie: ‘Maak de werkdruk en financiële stress bespreekbaar. Het klinkt heel simpel, maar het is een belangrijke eerste stap.’

Volgens werkgeversorganisaties VNO-NCW en AWVN doen veel werkgevers al meer om hun werknemers tevreden te houden. Zeker nu de arbeidsmarkt krap is, bieden zij hun werknemers aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden, een welzijnscoach of financiële ondersteuning vanwege de inflatie.

Toch blijkt in de praktijk de ondersteuning niet altijd even overtuigend: terwijl 90 procent van de werkgevers zich zegt te bekommeren om de mentale gezondheid van hun personeel, geeft slechts zes op de tien medewerkers aan dat zij dit daadwerkelijk doen. Er kan dus nog een tandje bij, erkent de AWVN. ‘We moeten het normaliseren om te vragen hoe het met iemand gaat, op de werkvloer en thuis.’ (Overgenomen uit de Volkskrant)

CNV: Zieke werknemer voelt steeds meer druk van de baas

Bijna een kwart van de werkgevers zet zieke werknemers steeds meer onder druk om snel te komen werken. 28% schakelt hiervoor externe bureaus in. Bij de helft belt de werkgever na een paar dagen op met de vraag wanneer de zieke weer komt werken. Dit blijkt uit CNV-onderzoek onder 2600 werkenden.

Veel werkenden voelen de druk van hun werkgever. 22% meldt zich bij ziekte sneller beter dan een paar jaar geleden en 54% werkt vaak door als ze ziek zijn. Bijna de helft voelt zich bezwaard om zich nu ziek te melden vanwege de personeelskrapte.

Langdurig verzuim

CNV-voorzitter Piet Fortuin:

‘Wij adviseren werkenden die ziek zijn, om zich ook echt een paar dagen ziek te melden. Dit voorkomt langdurig verzuim.’

Bijna 1 op de 10 ondervraagden zegt zelfs langer ziek te zijn als de werkgever druk uitoefent om weer snel te komen werken. Bij 71% heeft druk vanuit de werkgever geen effect op de duur van de ziekmelding.

Privacywet overtreden

57% wordt door de werkgever gevraagd naar de aard en oorzaak van de ziekte.

‘Dit is wettelijk niet toegestaan. Werkgevers overtreden hiermee dus de wet. Werknemers hoeven helemaal geen antwoord te geven op deze vraag. Het zou goed zijn als iedere werknemer scherp op de hoogte is van zijn of haar rechten.’

1 op de 5 ondervraagden weet niet wat zijn of haar rechten zijn bij ziekmeldingen.

Het is wettelijk niet toegestaan voor werkgevers om te informeren naar de aard en oorzaak van de ziekte. Alleen de arbodienst of bedrijfsarts mag deze medische gegevens verwerken.

Wel mogen werkgevers aan de gegevens aan de werknemer vragen die noodzakelijk zijn om te kunnen beoordelen hoe het verder moet met de werkzaamheden. Bijvoorbeeld wanneer je weer verwacht op het werk te zijn en of er nog lopende afspraken zijn waarmee iets moet gebeuren.

Weinig preventie

Preventie is het ondergeschoven kindje op de werkvloer. 70% van de werkgevers neemt geen maatregelen om werkstress te verminderen. Slechts 1 op de 3 werkgevers investeert in een betere werksfeer om het verzuim tegen te gaan. Een meerderheid van de ondervraagden krijgt nooit de vraag wat ze nodig hebben om gezond hun werk te blijven doen. 40% van de werkgevers neemt geen maatregelen tegen grensoverschrijdend gedrag en 45% doet niets om de veiligheid op het werk (zowel fysiek als mentaal) te verbeteren.

‘Werkgevers zijn nu vooral druk met zieke werknemers weer forceren te werken en doen weinig aan preventie. Niet slim. In een tijd waarin stress ziekteoorzaak nummer 1 is, zouden werkgevers zoveel mogelijk moeten investeren in het verminderen van de werkdruk en het verbeteren van de werksfeer. Preventie moet het sleutelwoord van 2023 worden.’

'Rouw is geen ziekte', werknemers stuiten op onbegrip na dood dierbare

Wie rouwt, krijgt niet altijd genoeg begrip van zijn of haar werkgever. Dat blijkt uit een onderzoek dat vakbond CNV uitvoerde onder 1900 leden die de afgelopen tien jaar iemand zijn verloren. 
Vier op de tien bazen geven hun werknemers na verlies niet genoeg tijd om te rouwen, zo blijkt uit het onderzoek, dat vandaag is gepubliceerd. En ook: ruim een kwart krijgt naar eigen zeggen geen begrip voor de situatie. Eerder deze maand bleek uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat vorig jaar 6 procent van alle werknemers in de twee jaren daarvoor enige tijd niet of niet volledig werkte, na het verlies van een naaste. 
"Schokkende cijfers", zegt Piet Fortuin, voorzitter van CNV. De roep om rouwverlof klinkt al enige tijd. "Er is weinig tot niets geregeld in dit land", zegt Fortuin. "Er is een aantal cao's die wel iets hebben geregeld, voor een uitvaart bijvoorbeeld, maar er staat niets vast voor hoe er vervolgens dan moet worden omgegaan met rouw op de werkvloer." 

Verder van huis

De kans is volgens Fortuin heel groot dat deze werknemers uiteindelijk verder van huis zijn, doordat ze in een burn-out belanden. "Uiteindelijk kost ze dit meer geld door een hoog ziekteverzuim. Werkgevers die geen ruimte geven aan verlies, betalen daar op langere termijn vaak de rekening voor." Volgens de vakbond gaat 37 procent van de rouwende werknemers te snel aan het werk en krijgt 10 procent een burn-out.

Redactie: Verlof vanwege het overlijden van een dierbare is vaak tekort om het verlies te verwerken, maar ook wanneer een dierbare terminaal ziek is, is dat een ernstige calamiteit waarbij de medewerker doorbetaald verlof zou moeten krijgen, in ieder geval de ruimte om meer tijd bij haar of zijn dierbare te zijn. Een werknemer is vaak niet eens in staat onder dergelijke omstandigheden goed te functioneren. Moet dat wettelijk geregeld worden? Als goed werkgever kun je ook een humane regeling treffen.
 

En als je verzuim breed wil regelen neem dan contact op met:  www.merknemers.nu 

Burn-out of psychische vermoeidheid door het werk

Voor deze vorm van ziekteverzuim is een aparte rubriek aangemaakt. Lees hier. 

CNV-onderzoek ziekteverzuim.

Zie ook: Echtscheiding (pensioen) (hr-kiosk.nl)
 

Ziekteverzuim in 2024: verzuim daalt, maar werknemers langer ziek door psychische klachten

19 januari 2024 

In lijn met het voorgaande jaar voorspelt Arbo Unie een verdere daling van het ziekteverzuim in 2024, maar benadrukt tevens groeiende bezorgdheid over langdurig verzuim door psychische klachten.

Er is enerzijds een krapte op de arbeidsmarkt waar werkgevers zitten te springen om personeel. Anderzijds leiden de stijgende inflatie en hoge kosten voor onder meer energie en boodschappen tot financiële onzekerheid”, zegt prof. dr. Corné Roelen, bedrijfsarts bij Arbo Unie en hoogleraar bedrijfsgeneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. 

Werkloosheid stijgt, ziekteverzuim daalt

Het CPB verwacht een lichte stijging in de werkloosheid dit jaar. “Het is een bekend patroon dat wanneer de werkloosheid stijgt, het ziekteverzuim daalt”, aldus Roelen. De verwachting is dan ook dat de ingezette daling van het ziekteverzuim ook in 2024 zal doorzetten. In 2023 daalde namelijk het langdurig verzuim met 14% ten opzichte van het jaar ervoor. 

Kosten en oorzaken van psychische klachten

De afname van ziekteverzuim brengt echter niet alleen positief nieuws met zich mee. Ondanks de daling blijft het probleem bestaan dat mensen die ziek zijn, gemiddeld langer afwezig zijn, vooral bij psychische klachten. In 2023 werden er 2,9 miljoen verzuimdagen genoteerd als gevolg van psychische klachten, wat de Nederlandse samenleving jaarlijks meer dan 1 miljard euro kost. Met name in de sectoren onderwijs, zorg en zakelijke dienstverlening is psychisch verzuim prominent aanwezig, waarbij 40% van het verzuim een psychische oorzaak heeft.

Oorzaken van psychisch verzuim liggen vaak in een verstoorde werk-privé-balans. Roelen benadrukt dat mensen hard werken, maar ook steeds meer persoonlijke verantwoordelijkheden dragen. Vooral mantelzorgtaken voor een zieke partner of ouder zijn moeilijk te combineren met werk. Roelen roept werkgevers op om meer aandacht te besteden aan het welzijn van hun medewerkers en op maat gemaakte afspraken te maken met diegenen die werk en mantelzorg combineren. Hoewel er momenteel enkele weken zorgverlof beschikbaar zijn voor mantelzorgers volgens de regelgeving, is dit vaak onvoldoende. Roelen pleit voor verbeterde overheidsregelgeving, gezien het groeiende probleem van mantelzorg in de participatiemaatschappij.

Digitale veranderingen

Roelen wijst op andere oorzaken van psychisch verzuim, zoals oudere werknemers die moeite hebben met de digitale veranderingen op de werkvloer. Ook bij jongeren die de arbeidsmarkt betreden, ziet hij veel stress en psychische klachten. Het is van belang voor werkgevers om aantrekkelijk te blijven en waardevol werk aan te bieden, aangezien veel jongeren hiernaar op zoek zijn.

Gevolgen op de werkvloer

Langdurig (psychisch) verzuim wordt in eerste instantie vaak opgevangen door collega's, wat resulteert in een hogere werkdruk voor hen. Bij aanhoudend verzuim kan het nodig zijn om tijdelijke krachten in te huren, wat zowel tijd als energie kost en de werksfeer negatief kan beïnvloeden. Bovendien kan het aanzienlijke gevolgen hebben voor de productiviteit.

Verzuimpreventie

Wat is verzuimpreventie en waarom is het zo belangrijk? 

Verzuim komt in iedere organisatie voor. Helemaal voorkomen dat je werknemers uitvallen, is dan ook onmogelijk. Iedereen is weleens een dagje ziek. Maar je kunt het verzuim wél minimaliseren met een goed plan voor verzuimpreventie. Hoe pak je verzuimpreventie aan?

Het ziekteverzuim in Nederland is al jaren hoog. In 2023 was vijf op de honderd werknemers ziek. Vooral het aandeel psychisch verzuim blijft stijgen. Zo’n 43% van de werkgevers ziet psychische klachten als hoofdoorzaak van langdurig verzuim.
Wat is verzuimpreventie?
Wat is verzuimpreventie eigenlijk? ‘Verzuim’ betekent volgens de Van Dale: niet verschijnen op werk (of school). Je werknemer is afwezig door ziekte, of dat nu fysiek is of psychisch.

‘Preventie’ betekent niets meer dan ‘voorkoming’. ‘Verzuimpreventie’ is dus: het voorkomen van afwezigheid door ziekte. Met verzuimpreventie probeer je als werkgever te voorkomen dat je personeel uitvalt. Daar bestaat niet één recept voor. Zo hangt het er vanaf om wat voor verzuim het gaat. En welk type werk je doet: een bouwbedrijf heeft met andere arbeidsrisico’s te maken dan een accountancykantoor. Daarnaast is iedereen anders. Maatwerk is dus altijd van belang.

Aan wat voor verzuim moet je bijvoorbeeld denken?

Er zijn een aantal soorten verzuim die regelmatig voorkomen. En waar je dus rekening mee moet houden als je aan de slag gaat met verzuimpreventie. Zo is er een verschil tussen:

Kortdurend ziekteverzuim

Denk aan een (buik)griepje, gebroken pols of luchtweginfectie. Bij dit type verzuim is je werknemer snel weer op de been. Als werkgever kun je kortdurend ziekteverzuim nooit helemaal voorkomen. Mensen zijn nu eenmaal af en toe ziek.
Frequent kortdurend ziekteverzuim In dit geval is je werknemer korte tijd uit de running, maar is dat wel regelmatig het geval. Bijvoorbeeld vanwege privéproblemen, werkstress of een conflict.
Langdurig ziekteverzuim Is je werknemer langer dan vier weken ziek? Dan spreken we van langdurig ziekteverzuim. In dat geval krijg je als werkgever en werknemer te maken met allerlei wetten en regels rondom re-integratie. 

Psychisch verzuim

Naast de duur van het verzuim bestaat er ook nog een verschil tussen fysiek en psychisch verzuim. Na griep of verkoudheid komt verzuim als gevolg van psychische klachten het vaakst voor.
Verzuimpreventie zorgt voor een hogere werknemerstevredenheid en meer werkplezier.

Waarom is verzuimpreventie belangrijk?

Als werkgever wil je het (langdurige) ziekteverzuim in je organisatie zoveel mogelijk voorkomen. Allereerst natuurlijk omdat een zieke werknemer niet kan werken: daardoor mis je productiviteit en omzet. Dat is vervelend in de huidige krappe arbeidsmarkt.

Daarnaast moet je een zieke werknemer (grotendeels) doorbetalen. Ook wil je waarschijnlijk vervanging regelen. Bovendien kosten verzuimbegeleiding en re-integratie bij langdurig verzuim veel geld. Alles bij elkaar kost een langdurig zieke werknemer je als werkgever gemiddeld € 400 tot € 500 per dag. Als je dan bedenkt dat je een werknemer met een burn-out zo’n 293 dagen kwijt bent…

Nu dekt een verzuimverzekering een (groot) deel van de kosten, maar niet alles. Met verzuimpreventie houd je die kosten binnen de perken. Maar verzuimpreventie heeft meer voordelen.

Wat levert verzuimpreventie je op als bedrijf?

Verzuimpreventie levert je niet alleen een vermindering van verzuimkosten en omzetverlies op. Het zorgt ook voor energiekere, productievere en gemotiveerdere werknemers. De positieve energie van werknemers die goed in hun vel zitten, werkt vaak aanstekelijk. Ook werknemers die nooit ziek zijn, profiteren dus van verzuimpreventie.

Meer werkplezier

Het komt de sfeer op de werkvloer dus ten goede als je aandacht besteedt aan verzuimpreventie. Het zorgt voor een hogere werknemerstevredenheid, meer werkplezier en misschien zelfs wel voor meer werkgeluk.

Een ander voordeel van ziekteverzuim voorkomen: het is goed voor het imago van je organisatie. Een laag verzuimpercentage straalt goed af op nieuwe werknemers en klanten.

Meer inzicht in je werknemers

Verder geeft verzuimpreventie je meer inzicht in je organisatie en je mensen. Als je de verzuimcijfers en de oorzaken van het verzuim kent, kun je daar ook beter op inspelen. Zo krijgen werknemers met stressgerelateerde klachten al snel de diagnose ‘burn-out’. Terwijl dat vaak ten onrechte is, stellen ook Wilmar Schaufeli en Jan Jaap Verolme in hun boek “De werkbubbel”. Als je aandacht besteedt aan verzuimpreventie, kun je zulke ‘verkeerde’ diagnoses misschien voorkomen.

Wie is verantwoordelijk voor verzuimpreventie?

De werkgever én de werknemer zijn verantwoordelijk voor het verminderen en voorkomen van ziekteverzuim. Van je werknemers mag je verwachten dat ze zich niet zomaar ziekmelden, en dat ze aandacht besteden aan hun vitaliteit.

Maar zelf heb je ook een belangrijke rol in het voorkomen en terugdringen van ziekteverzuim. Verzuimpreventie begint bijvoorbeeld met het opstellen van een verzuimbeleid. Daarin vermeld je hoe het bedrijf omgaat met verzuim en welke regels er gelden. Zo weten alle werknemers in je organisatie waar ze aan toe zijn. Ook laat je als werkgever zien dat je waarde hecht aan de vitaliteit van je werknemers.

Wat moet ik weten voordat ik met verzuimpreventie begin?

Voordat je begint met verzuimpreventie, is het belangrijk dat je eerst inzicht hebt in het type verzuim in je bedrijf. Welk verzuim speelt er en wat zijn de oorzaken van het verzuim? Een Risico-inventarisatie & evaluatie (RI&E) helpt daarbij. Dit is wettelijk verplicht, iets wat veel werkgevers niet weten.

Met een RI&E breng je de arbeidsgerelateerde veiligheids- en gezondheidsrisico’s in kaart. Denk aan fysieke arbeidsrisico’s, zoals veel tillen. Maar ook aan psychosociale risico’s, zoals grensoverschrijdend gedrag of een hoge werkdruk.

Verzuimpreventie is nooit ‘af’.

Welke verzuimpreventiemaatregelen kun je verder nemen als werkgever?
Preventief medisch onderzoek
Naast de Risico-inventarisatie & Evaluatie (RI&E) is ook het jaarlijkse Preventief medisch onderzoek (PMO) verplicht. Dat is een vrijwillige gezondheidscheck voor je werknemers. Hoe gaat het met ze? Waar krijgen ze stress of juist energie van? Je werknemers vullen een vragenlijst in en krijgen fysieke onderzoeken, als ze dat willen. Hiermee krijgen ze zelf ook gemakkelijk en gratis inzicht in hun eigen gezondheid en de risico’s die ze lopen. Een PMO regel je bijvoorbeeld bij onze partners ArboNed, ArboDuo, HCS, Zorg van de Zaak, Richting, en Perspectief.

Mentale ondersteuning

Een derde van het ziekteverzuim wordt veroorzaakt door psychische klachten. Denk aan overspannenheid, een depressie of angststoornis. Herstel van zulke klachten kan wel even duren. Hoe je dit psychisch verzuim voor bent? Bijvoorbeeld door gesprekken met therapeuten of coaches te faciliteren, of door voorlichting over psychische klachten te geven..

Preventiemedewerker

Heeft jouw bedrijf al een goede preventiemedewerker? Een preventiemedewerker werkt actief aan het verbeteren van de veiligheid en gezondheid in je organisatie. Heb je meer dan 25 werknemers in dienst? Dan is een speciale preventiemedewerker verplicht. Met minder dan 25 werknemers mag je als werkgever zelf de preventiemedewerker zijn.  preventiemedewerkers.
Welke verzuimmaatregelen kun je vandaag nog invoeren?
Een deel van het ziekteverzuim kun je voorkomen met een aantal simpele verzuimmaatregelen. Die kun je vandaag nog invoeren en kosten weinig geld.

Herken signalen van verzuim

Allereerst is het belangrijk de signalen te herkennen. Merk je dat je werknemer vaker verzuimt? Of gedraagt hij of zij zich ineens heel anders dan normaal? Ga dan het gesprek aan. Zo kun je langdurig verzuim voorkomen.

Een goed gesprek is belangrijk op het moment dat je werknemer verzuimt, maar ook al daarvoor. Hoe vaak vraag jij je werknemers hoe het écht met ze gaat? Zo laat je zien dat je je werknemers serieus neemt en je oprecht met hen betrokken voelt.

Luisteren en vragen stellen

Een goed gesprek begint met goed luisteren. Een belangrijk onderdeel van luisteren is ook de juiste vragen stellen. Een tevredenheidsonderzoek kan belangrijke misstanden en vooral ontevredenheid aan het licht brengen. Want wat blijkt: Een hoog ziekteverzuim gaat meestal gepaard met ook ontevredenheid over het werk, functie en omstandigheden. Veel organisaties hebben het Tevredenheidsonderzoek afgeschaft, vooral omdat het zo'n gedoe is (!). 

Gesprek over financiële stress

Vind je het lastig om een gesprek te beginnen over een gevoelig onderwerp, zoals financiën? Dat is toch belangrijk, financiële stress speelt namelijk vaker dan je denkt en kan op den duur leiden tot verzuim. Kan een medewerker zijn problemen anoniem of in ieder geval zeer vertrouwelijk kwijt bij een vertrouwenspersoon in de organisatie?

Hormoongerelateerde gezondheidsklachten op het werk

1 op 3 vrouwelijke werknemers met hormoongerelateerde klachten verbergt deze.
In 2025 zei 80 procent van de vrouwelijke werknemers (3,2 miljoen) dat ze soms of regelmatig hormoongerelateerde klachten hebben die samenhangen met menstruatie, zwangerschap of de overgang. Van hen houdt 35 procent deze verborgen op het werk. Dat is meer dan mannelijke en vrouwelijke werknemers met andere gezondheidsklachten (24 procent). Dat melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en TNO op basis van een recente vervolgmeting van de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA).

Ziek door een cosmetische ingreep. Recht op loon tijdens ziekte?

Door Pascal Besselink

Een werknemer ondergaat een cosmetische ingreep. Is de werkgever loon verschuldigd tijdens afwezigheid van deze werknemer in verband met een dergelijke operatie, de hersteltijd en eventuele tijd in geval van complicaties? Pascal Besselink geeft in dit blog antwoord op deze vraag aan de hand van vijf rechterlijke uitspraken waar hij een ‘donkerrode lijn’ ontdekt.

Loon (tijdens ziekte)

De werknemer die werkzaam is op basis van een arbeidsovereenkomst heeft recht op loon. Maar zelfs wanneer er door de werknemer geen arbeid wordt verricht kan er tóch aanspraak bestaan op loon. Uit de wet (artikel 7:628 lid 1 BW) volgt namelijk dat de werknemer (ook) recht heeft op loon als de overeengekomen arbeid niet wordt verricht, tenzij het niet werken voor rekening en risico van de werknemer behoort te komen. Van dit laatste kan bijvoorbeeld sprake zijn bij onwettig verzuim, niet of te laat op het werk verschijnen, voorlopige hechtenis of een gevangenisstraf van de werknemer.
In artikel 7:629 BW is een uitzondering op artikel 7:628 BW gemaakt. Dit artikel regelt de loondoorbetaling tijdens ziekte. Artikel 7:629 BW bepaalt dat de werknemer die de bedongen arbeid niet verricht door arbeidsongeschiktheid als gevolg van ziekte, zwangerschap of bevalling 104 weken lang recht heeft op loon.
De hoogte van dit loon tijdens ziekte bedraagt 70 procent van het loon (met als bovengrens 70 procent van het maximumdagloon en voor de eerste 52 weken een ondergrens van ten minste het wettelijke minimumloon). De werkgever mag van dit percentage in voor de werknemer gunstige zin afwijken, bijvoorbeeld door in het eerste ziektejaar het loon tijdens ziekte aan te vullen tot 100 procent.
Veel cao’s kennen een aanvullingsregeling. Als de werkgever is gebonden aan een cao waarin zo’n aanvulling is opgenomen is hij verplicht die te betalen. Die aanvulling komt overigens in diverse varianten met verschillende percentages voor.

Opzettelijk veroorzaakte ziekte

Ook artikel 7:629 BW kent echter weer een aantal uitzonderingen. Een belangrijke uitzondering (geregeld in artikel 7:629 lid 3 sub a. BW) is dat de werknemer géén recht heeft op loon tijdens ziekte als de ziekte van de werknemer door zijn opzet is veroorzaakt. Dit opzetbegrip moet echter beperkt worden uitgelegd.
Zowel uit de wetsgeschiedenis als rechtspraak volgt dat de opzet van de werknemer gericht moet zijn op het ziek worden. Zo wordt opzettelijk risicovol gedrag (zoals het beoefenen van -gevaarlijke- sporten) als gevolg waarvan de werknemer ziek wordt niet gezien als opzet. Dus ook dan heeft de werknemer nog (gewoon) recht op loon tijdens ziekte.
Alleen als de werknemer zijn ziekte willens en wetens heeft veroorzaakt met het doel om arbeidsongeschikt te worden heeft de werknemer niet langer recht op loon tijdens ziekte. Een dergelijke situatie wordt in de rechtspraak niet snel aangenomen.

Make me beautiful

De afgelopen jaren kwam in de rechtspraak een aantal keren de vraag voorbij of een werknemer die (tijdelijk) de werkzaamheden niet kon verrichten na of als gevolg van een cosmetische ingreep recht heeft op loon tijdens ziekte. Voor de eerste uitspraak over dit onderwerp moeten we al weer bijna twintig jaar terug.
In 2005 moest de kantonrechter Maastricht ( namelijk oordelen over de vraag of een deelnemer aan het tv-programma “Make me beautiful”, die verschillende cosmetische operaties had ondergaan, recht had op loon tijdens ziekte omdat zij door een ontstoken litteken na een van die operaties niet in staat was om te werken.
De werkgever weigerde loon tijdens ziekte te betalen omdat het tegenvallende herstelproces volgens hem voor rekening van de werknemer behoorde te komen. De rechter was het hier niet mee eens en oordeelde dat de niet-voorziene en niet-gewilde gevolgen van de operaties niet konden worden gezien als opzettelijk veroorzaakte ziekte in de zin van artikel 7:629 lid 3 BW.

Cosmetische ingreep. Ziekte?

In 2012 legden werknemer en werkgever gezamenlijk een geschil voor aan de kantonrechter Middelburg. Zij vroegen de rechter zich uit te laten over de volgende vragen:
Is er bij een cosmetische ingreep sprake van een ziekte als bedoeld in artikel 7:629 BW?
Moet er voor de beantwoording van vraag 1 onderscheid gemaakt worden tussen de dag van opname en de hersteldagen?
Is er sprake van een situatie als bedoeld in lid 3 sub a van artikel 7:629 BW (de ziekte is door zijn opzet veroorzaakt)?
Moet er in dit geval onderscheid gemaakt worden tussen de dag van opname en de hersteldagen?
Ten aanzien van vraag 1 en 2 overwoog de rechter dat tijdens het ondergaan van een cosmetische ingreep nog geen sprake is van ziekte, ervan uitgaande dat een medische noodzaak voor het ondergaan van de operatie ontbreekt. Maar als de werknemer in de herstelperiode is verhinderd de arbeid te verrichten als gevolg van zijn lichamelijke toestand is volgens de rechter wél sprake van ziekte. Die periode moet de werkgever dus loon tijdens ziekte betalen.
Ten aanzien van vraag 3 en 4 oordeelde de kantonrechter dat sprake is van opzet als de werknemer zeker weet dat hij na de ingreep een bepaalde periode niet in staat zal zijn de bedongen arbeid te verrichten. Een uitzondering op de opzet van de werknemer kan bestaan als er complicaties optreden die niet behoren bij een normaal te verwachten herstel.
De rechter overwoog vervolgens ook nog dat als er echter sprake is van een medische noodzaak, er geen ziekte is die opzettelijk is veroorzaakt.
Van ooglidcorrectie naar verlofurencorrectie
Dit laatste speelde in een debat tussen werkgever en werknemer die leidde tot een uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant in 2013. Het ging in die zaak om de vraag of een ooglidcorrectie die een werknemer liet ondergaan medisch noodzakelijk of zuiver cosmetisch was.
Die vraag was relevant omdat de werknemer zich na die operatie met klachten ziek meldde. De werkgever stelde dat geen sprake was van een medische noodzaak en de arbeidsongeschiktheid opzettelijk was veroorzaakt. Ook hier ging de rechter niet met de werkgever mee.
De rechter oordeelde namelijk dat uit een brief van de behandelend plastisch chirurg bleek dat hij de ooglidcorrectie uit medisch oogpunt noodzakelijk achtte. Nu geen sprake was van het opzettelijk veroorzaken van ziekte moest de werkgever onterecht ingehouden verlofuren corrigeren.
Geslachtsveranderende operatie medisch noodzakelijk?
Een jaar later, in 2014, moest de kantonrechter ’s-Hertogenbosch oordelen of bij een geslachtsveranderende operatie sprake was van een medische noodzaak. Werknemer stelde van wel, werkgever niet en sprak over een cosmetische ingreep.
Ook hier trok de werknemer aan het langste eind. Er was volgens de rechter sprake van een medische noodzaak. De ingreep was onderdeel van een lang en zwaar medisch traject. De arbeidsongeschiktheid veroorzaakt door de operatie moest worden gezien als ziekte in de zin van artikel 7:629 BW. De werkgever moest daarom ook hier loon tijdens ziekte doorbetalen.
Borstverkleining in Turkije
De laatste gepubliceerde uitspraak over dit onderwerp werd in 2022 gedaan door de kantonrechter Rotterdam. Het ging om een werkneemster die een borstverkleining liet ondergaan in een kliniek in Turkije. De werkgever gaf hier toestemming voor waarna de werkneemster voor de operatie naar Turkije afreisde. Direct na die operatie meldde ze zich echter ziek bij de werkgever.
De werkgever stopte de loonbetaling en stelde dat de werkneemster de ziekte opzettelijk had veroorzaakt. De werkneemster was het hier niet mee eens en stelde dat de reden om de borstverkleining te ondergaan was gelegen in het verminderen van haar nek- en rugklachten. Van een zuiver cosmetische ingreep was geen sprake. De rechter ging hier in mee en wees ook hier de loonvordering van de werknemer toe.
Conclusie
In de hiervoor besproken rechtspraak valt een donkerrode lijn te ontdekken. Namelijk dat een werknemer die zich ziek meldt na een cosmetische ingreep recht heeft op loon tijdens ziekte. De werkgever mag, zonder toestemming van de werknemer, hiervoor geen vakantie-uren laten inzetten of afschrijven.
Als voor de ingreep geen medische noodzaak bestaat is de werkgever voor de tijd die gemoeid is met de ingreep (meestal een dagopname) geen loon verschuldigd. Voor die afwezigheid mag de werkgever bijvoorbeeld als voorwaarde stellen dat hiervoor vakantie-uren worden opgenomen en afgeschreven of (als het vakantietegoed ontoereikend is) hiervoor onbetaald verlof op te nemen.
Als de werknemer zich (als gevolg van complicaties) na de ingreep ziek meldt zou de werkgever nog kunnen stellen dat de ziekte opzettelijk is veroorzaakt. Echter, werkgevers boeken hier maar zelden tot nooit succes omdat de werkgever dan moet aantonen dat de opzet gericht is op het veroorzaken van de ziekte.
Als een cosmetische ingreep (ook al is die medisch niet noodzakelijk) gevolgen heeft die van tevoren niet voorzienbaar of gewild waren (denk aan complicaties na of als gevolg van de operatie) wordt dit niet gezien als opzettelijk veroorzaakte ziekte. De werkgever betaalt dan uiteindelijk de rekening van die cosmetische ingreep!