Opvolgend werkgeverschap    Schade toebrengen 


Ploegen- en onregelmatige diensten

Datum laatste wijziging: 21 februari 2016  |  Trefwoorden: Ploegendienst, Onregelmatige diensten, Arbeidsrecht, Ploegentoeslag

Inhoud

  1. Wat zijn ploegendiensten?
  2. Onregelmatige diensten
  3. Gebroken diensten
  4. Indeling CBS
  5. Cijfers
  6. Arbeidsrecht
  7. Compensatie in geld of wel ploegentoeslag
  8. Pensioen
  9. Dienstroosters
  10. Brein veroudert sneller door ploegendienst
  11. Gezond werkrooster bij nachtdienst en ploegendienst

Wat zijn ploegendiensten

Ploegendiensten zijn werktijdregelingen waarbij in een periode van 24 uur sprake is van twee of meer afwisselende diensten. Gedurende elke dienst is een bepaalde groep werknemers - een ploeg - verantwoordelijk voor het uit te voeren werk. Dit werk wordt regelmatig en systematisch na zes uur 's avonds en voor zeven uur 's morgens verricht.

Er zijn vele verschillende soorten ploegendiensten, twee-, drie-, vier- en vijfploegendiensten komen het meest voor. Het aantal geeft aan hoeveel ploegen er in totaal werken. In tweeploegendienst wordt bijvoorbeeld door de ene ploeg een week gewerkt van 's ochtends vroeg tot 's middags, en de andere week van 's middags tot in de (late) avond. Meestal is er sprake van een rotatie: elke ploeg werkt bijvoorbeeld de ene keer 's ochtends en de andere keer 's middags. Met een drieploegenrooster kunnen werkzaamheden 24 uur achtereen worden verricht, een ploeg moet dan wel 's nachts werken. In vier en vijfploegendienst kan er ook in het weekend worden gewerkt, een resp. twee ploegen zijn afwisselend vrij, de vrije dagen kunnen op alle dagen van de week vallen.

Van alle Nederlandse werknemers geeft 12% aan regelmatig in ploegendienst te werken, een percentage dat al vele jaren niet is veranderd. Sectoren waar veel in ploegendienst wordt gewerkt zijn de industrie, verpleging, vervoer, politie, brandweer en bewaking en dergelijke.

Onregelmatige diensten

Naast ploegendiensten onderscheidt men verschoven-, invaldiensten en onregelmatig werken, die gemeen hebben dat buiten de standaard of normale uren regelmatig wordt gewerkt. En waarschijnlijk kunnen ook de aanwezigheidsdiensten waar zoveel om te doen is, hiertoe gerekend worden.

Jongeren werken vaak ’s avonds en in het weekend. In 2008 werkten bijna zes op de tien personen in de werkzame beroepsbevolking op onregelmatige tijden. Bij mannen komt dit vaker voor dan bij vrouwen en bij jongeren vaker dan bij ouderen. Jongeren met onregelmatige werktijden zijn vooral actief in de handel, de horeca en de gezondheidszorg (Bron: CBS, 12 okt. 2009).

Gebroken diensten

Werktijden van zeven tot half elf 's morgens, dan een pauze van vijf uur en daarna werken van half vier tot zeven uur 's avonds, is een voorbeeld van gebroken diensten. Gebroken diensten treft met onder meer in de zorg aan, hierop is de Arbeidstijdenwet van toepassing, zie deze rubriek.  

Indeling CBS

Van onregelmatige werktijden is sprake als mensen aangeven niet overdag en op doordeweekse dagen te werken. Er worden vier soorten onregelmatige werktijden onderscheiden:

  • avondwerk: personen die soms of regelmatig werken tussen zeven uur 's avonds en twaalf uur ’s nachts;
  • nachtwerk: personen die soms of regelmatig werken tussen twaalf uur 's nachts en zes uur ’s morgens;
  • zaterdag: personen die soms of regelmatig op zaterdag werken;
  • zondag: personen die soms of regelmatig op zondag werken.

Cijfers

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek werken bijna 4,7 miljoen mensen geregeld buiten kantooruren (9 tot 18 uur). Dat is ruim 63 procent van de beroepsbevolking. Dit percentage stijgt al jaren geleidelijk. Meestal gaat het hier niet om riant betaalde functies. De basissalarissen liggen vaak rond modaal. Juist de onregelmatigheidstoeslagen maken zulke functies wat aantrekkelijker.

Arbeidsrecht

Afwijkende diensten hebben net als gewone diensten te maken met bepalingen uit het arbeidsrecht:

¹ De invoering van ploegendienst moet door de ondernemingsraad worden goedgekeurd, zo is uit jurisprudentie gebleken.

Compensatie in geld of wel ploegentoeslag

Werken in ploegendienst wordt vanwege het werken tijdens inconveniënte uren gecompenseerd, de ploegentoeslag. Ook werknemers die andere vormen van onregelmatige diensten verrichten, ontvangen vaak een bruto toeslag op het inkomen. De toeslagen zijn als regel in de betreffende CAO terug te vinden.

Pensioen

Wordt in ploegendienst gewerkt, dan telt de toeslag vaak mee voor de pensioenverzekering. Wanneer een werknemer in zijn diensttijd niet alle jaren in ploegendienst heeft gewerkt, telt de toeslag proportioneel mee.

Dienstroosters

Om de productie en bezetting zo efficiënt mogelijk te plannen, zijn vele werknemers verplicht overdag volgens een dienstrooster te werken. Dienstroosters worden steeds vaker door personeel zelf ingevuld, waardoor zij hun werk en privéleven beter kunnen combineren. Dit gebeurt vooral in sectoren als de productie, horeca, openbaar vervoer en zorginstellingen. Keerzijde is dat de werkgever nu geen onregelmatigheidstoeslag meer hoeft te betalen. De werknemer kiest immers zelf de eigen werktijden, waardoor een toeslag niet meer nodig is, aldus critici uit o.m. de vakbonden. 

Brein veroudert sneller door ploegendienst

Werken in ploegendiensten kan schadelijke gevolgen hebben voor het kortetermijngeheugen, de snelheid van informatieverwerking en het algehele cognitieve* functioneren. Dat blijkt uit een Europese studie die deze week in het British Medical Journal (BMJ) verschijnt.

Werken in ploegendiensten is als een chronische jetlag: de interne klok wordt danig getart. Het circadiane (24-uurs) ritme raakt overstuur, wat grote gevolgen kan hebben voor de gezondheid. Zo is uit diverse medische studies in de loop der tijd gebleken dat onregelmatige werktijden kunnen zorgen voor een verhoogde kans op slaapproblemen, maagzweren, diabetes type 2, hart- en vaatziekten, beroertes en zelfs enkele vormen van kanker. (Bron: Volkskrant, 4 nov. 2014)

* In de psychologie wordt met cognitie/cognitief het vermogen om kennis op te nemen en verwerken bedoeld, maar ook zaken als waarnemen, denken, taal, bewustzijn, geheugen, aandacht en concentratie. Het is dus een veelomvattend begrip.

Gezond werkrooster bij nachtdienst en ploegendienst

Bij nachtdiensten en ploegendiensten is het ritme direct van invloed op de gezondheid van werknemers. Dat vraagt om een gezond werkrooster. Bij wisselende diensten kan het rooster beter bestaan uit een reeks kortere nachtdiensten die steeds later beginnen in plaats van langere reeksen nacht- of avonddiensten. Het is belangrijk dat een ploegenrooster een zogenoemde voorwaartse rotatie heeft, aangezien het menselijk lichaam zich aan vertragingen beter kan aanpassen dan aan versnellingen. Ook voldoende rust tussen de diensten is essentieel. Dit geeft de werknemer de tijd om weer in zijn natuurlijke ritme te komen.


Gerelateerde artikelen en/of partner bijdragen:
Gerelateerd nieuws en/of opinies:


 Opvolgend werkgeverschap    Schade toebrengen